Personages

Anita

“Weet je wat ik heb? Ik heb Alzheimer. En weet je wat dat betekent? Eerst word ik stapelzot en dan ga ik dood. Dat wil ik niet. Ik wil euthanasie.”

Anita is een Hollandse van goeden huize, afkomstig uit Ede (Gelderland). Ze kreeg ooit een klassieke zangopleiding en ze stond regelmatig op het podium als zangeres en als actrice. Ze woonde samen met haar man in Brasschaat tot die stierf. Haar angst voor het alleen zijn speelt haar regelmatig parten. Ook haar scherpe ziektebesef zorgt periodiek voor totale ontreddering. Bij Anita woedt de storm van het vergeten volop.

Anita is bijzonder intelligent en doorgaans heel lucide. Een aantal jaren geleden reed Anita verloren met de auto. Dat feit heeft ze thuis verteld en even later werd Alzheimer, de meest verkomende vorm van dementie, vastgesteld. Anita vult haar dagen in Iduna met puzzelen, kruiswoordraadsels en sigaretten. Ze wil niet godganse dagen in de zetel zitten niksen zoals die hoela’s daar (de andere bewoners). Afhankelijk van haar gemoedstoestand is ze best wel gelukkig in De Bijster of heeft ze er ronduit de pest in. “Zie mij hier nu zitten, een vrouw van 79, gezond en wel, en toch moet ik hier blijven tot ik sterf, want ik kan nergens anders heen.”

Anita houdt van structuur en regelmaat, als de orde verstoord geraakt dan wordt ze lastig en kan ze bazig overkomen. Ze is echter altijd te vinden voor een grap, een goed gesprek of liefst nog een pittige discussie.

Louise

“Ik zeg dikwijls: ik heb een schoon leven gehad, effenaf!”

Louise is de absolute tegenpool van Anita. Ze laten zich geen van beiden ringeloren. Regelmatig hebben ze heftige discussies. Louise is van volkse afkomst, ze is een schipperskind uit Gent. Later trouwde ze zelf met een schipper en werd ze schippersvrouw. Over het leven aan boord en aan wal dist ze nog altijd graag verhalen op.

De laatste tijd fantaseert ze erop los, hierdoor is het soms lastig om in haar verhalen de waarheid van de fantasie te onderscheiden. Louise heeft voor zichzelf een wereld gecreëerd, die voor haar waarheid is.

Louise zit meestal rustig en tevreden in de zetel. Ze ziet er ook altijd heel patent uit. Ze heeft al haar kleren zelf gemaakt. Maar de laatste tijd is Louise erg verward en ze gaat peilsnel achteruit. Ze vraagt zich af wanneer ze naar huis mag, want Iduna beschouwt ze als de kostschool. Als kind ging Louise naar de schippersschool. Af en toe heeft ze ook angstaanvallen, waarin haar jeugd haar parten speelt. Louise is het contact met het heden al enige tijd bijster, maar ook haar herinneringen drijven stilaan af.

Alice

“Vroeger kon ik meer onthouden, maar dat gaat eruit, hé.”

Alice is een ruwe bolster met blanke pit afkomstig uit Stabroek. Ze laat de kaas niet van haar brood eten, maar als er wat te delen is, staat ze op de eerste rij. Ze heeft een directheid over zich die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. Als ze vindt dat er teveel vragen worden gesteld, zegt ze ‘Amai, gij vraagt een ei uit een gat!’

Alice heeft het talent om zich met een kwinkslag of een knetterende vloek te redden uit vervelende situaties waarin ze door dementie wel eens verzeild geraakt. Wanneer Alice over vroeger vertelt, wordt ze erg emotioneel. Haar moeder heeft elf kinderen helemaal alleen opgevoed, zelf heeft ze vier kinderen, die regelmatig over de vloer komen.

In mei 2008 arriveerde Swa, de enige mannelijke bewoner sedert jaren, in Iduna. Binnen de kortste keren hadden Swa en Alice een relatie. Liefde bij mensen met dementie, het bestaat en het ontroert. Maar het heeft ook zijn prijs. Swa was namelijk beduidend zwakker dan Alice, maar zij vulde geduldig en liefdevol zijn hiaten op.

Overige bewoners

In Iduna, een kleinschalige leefgemeenschap voor genormaliseerd wonen voor mensen met dementie, leven acht mensen met dementie samen. Ze gaan allen op hun manier met een falend geheugen en met elkaar om. Yvette heeft jongdementie, doorgaans wil haar geheugen nog wel mee, maar haar fysiek en spraak laten het afweten.

Edwine woont het langst in Iduna, zij is het zwarte schaap van de groep want zij is ‘liever lui dan moe’. Af en toe is ze echter nog zeer bij de pinken. Mariëtte en Marieke zijn even no-nonsense als Alice en dat verdoezelt hun dementie. Bertje ten slotte is ‘de laatste nieuwe’, zij woont nog niet lang in Iduna en ze wordt door de andere bewoners op haar ‘duurzaamheid’ getest.

Begeleiders en familie

De begeleiders spelen een kleine maar niet onbelangrijke rol in de film. Ze zijn niet weg te denken uit de film, ze verzorgen en ze organiseren het dagelijkse leven. Ze doen hun werk en dat doen ze bijzonder goed. Daarnaast komen er ook familieleden voor in de film. In Iduna proberen de begeleiders de familie van de bewoners zoveel mogelijk te betrekken bij alles wat er gebeurt. Ze lopen regelmatig binnen of ze nemen hun vader of moeder mee op familiebezoek.

De begeleiders en de familieleden zijn belangrijk voor het aanbrengen van continuïteit in een leven met dementie. Familie, vrienden en begeleiders zijn niet alleen de gedwongen getuigen van het aftakelen, ze moeten vaak ook de weggevallen functies compenseren. Bij voorkeur met gevoel voor humor en tegelijk in de wetenschap dat de toestand nooit beter, alleen maar erger wordt.