Het idee om de film te maken ontstond in verschillende fases. Vijf jaar geleden werkte ik in opdracht van een televisieproductiehuis aan een audiovisuele catalogus van alle beroepen in Vlaanderen, in opdracht van de VDAB. Ik had de beroepen in de zorgsector onder mijn hoede, onder meer dat van bejaardenanimator. Dat filmde ik in Huis Perrekes in Geel, ook een Initiatief Kleinschalig Wonen voor Mensen met Dementie, net zoals Iduna. Met een paar organisatorische verschillen: in Huis Perrekes wonen mensen in verschillende fasen van de ziekte samen onder één dak, in Iduna hebben ze allemaal ongeveer hetzelfde ziekteniveau. Ze wonen ook met meer mensen samen in één huis. Omdat ik het leven daar in huis zo mooi vond, vroeg ik of ik mocht terugkomen om een omvangrijkere film te maken over Perrekes. Dat kon in eerste instantie. In tweede instantie dan weer niet.

 

 

Via de Expertisecentra Dementie ben ik bij De Bijster aanbeland, waar ik uiteindelijk ook mijn film gedraaid heb. Er zijn niet zo veel gelijkaardige initiatieven in Vlaanderen. Het bijzondere aan zo'n Initiatief Kleinschalig Wonen is dat het leven er zoveel mogelijk als thuis georganiseerd is en geleefd wordt. En dus leek het mij een net iets aangenamere leefomgeving dan een klassieke rusthuisafdeling. Dat kon extra dimensie geven aan mijn filmisch onderzoek naar wat leven met dementie betekent, omdat hier de 'tristesse' van het klassieke rusthuis minder meespeelt. Daar komt bij dat De Bijster een 'voorbeeldinstelling' is in het zorgen voor mensen met dementie. Ook dat kon een meerwaarde zijn. Ik heb als het ware mijn film gesitueerd in de meest ideale leefomgeving om een portret te maken van mensen met een hoe dan ook vreselijke ziekte: een soort van verschoning die er uiteindelijk toch geen is. 

 

 

Mijn hele filmende leven lang ben ik gefascineerd geweest door biotopen. Iduna, de flat waar de personages samenwonen, is een wel heel bijzondere biotoop. Op een paar vierkante meter vallen acht levensgeschiedenissen door toedoen van een ziekte ongevraagd samen. Op een paar vierkante meter wordt er, ondanks die ziekte, ook geleefd. Er wordt gesproken en gezwegen, geroepen en gevloekt, gelezen en gepuzzeld, gekookt, gegeten en gedronken, gelachen en getobd, gekust en gestreeld. Ik was ervan overtuigd dat ik op deze kleine plek een groot verhaal kon rapen.

 

 

Er bestaan heel wat films over dementie, maar die brengen het verhaal van de ziekte steevast vanuit het standpunt van een familielid, een geliefde of de verzorger, en meestal vallen die ook samen. In Verdwaald in het Geheugenpaleis vertellen mensen met dementie zelf over hun ziekte. Alle personages in mijn film bevinden zich in de eerste fase van het dementeringsproces en ze zijn – op hun manier uiteraard – perfect in staat om te vertellen en te tonen wat je geheugen verliezen echt betekent. Het stoort mij dat er vaak over (de hoofden heen) mensen met dementie gepraat wordt, maar zelden mét. Een anekdote: laatst stootte Anita na een kappersbezoek in De Bijster haar arm, waardoor ze naar de verpleegpost moest voor verzorging. Ik was erbij. De verpleegster legde nadien nauwkeurig aan mij uit hoe de blessure van Anita verder moest worden opgevolgd. Anita kwam gedecideerd tussenbeiden: ‘Gaat het hier over mij? Nou, dan mag je dat ook rechtstreeks tegen mij zeggen hoor! Want ik ben er bij!’ Dat bedoel ik dus. Ook al is ze bij haar thuiskomst in Iduna vergeten is hoe ze precies verzorgd moet worden...

 

Soms zag ik tijdens de opnames het verschil tussen de vergeetachtigheid van mijn bejaarde moeder en die van de bewoners van Iduna nauwelijks. Een andere keer werd het mij pijnlijk duidelijk: een bewoner wilde naar het toilet, maar is compleet vergeten waar dat is. Bewoners vroegen me wel honderd keer welke dag het was. En die ene gebeurtenis uit hun leven heb ik ook al meer dan eens gehoord, zij het met variaties. Maar dan, out of the blue, kijkt een bewoner naar mijn sandalen en zegt dat ze die mooi vindt omdat ze uit één stuk leer zijn gemaakt. Verrek, denk ik dan, dat had ik zelf niet in de gaten! Soms lachen de bewoners om hun eigen klunzigheid. Soms hebben ze er vreselijk de pest in en dan helpt geen grein humor. Soms voelen ze zich ontzettend solidair en even later halen ze vlijmscherp uit naar mekaar.

 

 

Uit de trailer blijkt dat leven met Alzheimer niet alleen of altijd kommer en kwel is. Tijdens de opnamen keek, luisterde, praatte en leefde ik mee met mijn personages, met hun familie en hun verzorgers. De film geeft mijn persoonlijke en noodzakelijke betrokkenheid aan. Maar toch heb ik erover gewaakt dat afstand en bewogenheid in balans zijn. Met mijn film wil ik een stem geven aan mensen die almaar meer stemloos worden, nu het nog kan. En dat is, weet ik, behoorlijk ambitieus, maar de uitdaging is meer dan de moeite van het nemen waard. Ik ben van mijn personages gaan houden en zij ook van mij!